चकित

काल पुन्हा एकदा बछडीने असंच चकित केलं. तसा मी तिला सकाळचा सूर्य आणि रात्री चांदोमामा रोजच दाखवते. ही खूप सुंदर प्रतिक आहेत निसर्गाने निर्माण केलेली असं मला स्वतःला वाटत.
कलेकलेने वाढणारा आणि कमी होणारा चांदोमामा किती किती काय शिकवतो म्हणून सांगू? प्रत्येक दिवस वेगळा असतो आणि सारखा नसतो राजा. आणि रोज पौर्णिमा नसते बर का! कधी कधी आयुष्य इतकं बदलून जात की आपण आपलेच आपल्याला दिसत नाही. अमावास्येच्या चांदो सारखे. पण पुन्हा कलेकलेने वाढत जायचं असतं. आपल तेज जपायचं असतं. पौर्णिमा अनिवार्य आहे!
उगवणारा प्रत्येक तारा अस्ताला जातोच. खर तर तो निश्चलच असतो. आपल्या तेजस्वी अस्तित्वासकट अढळ! त्याचं उगवण आणि मावळण हा केवळ पृथ्वीचा दृष्टीकोन. नाही? त्याच्यासारखं आपलं तेज जपता आलं पाहिजे. स्वयंप्रकाशु होता होता दुसर्यांना उजळत जाता आलं पाहिजे. मग मावळताना सुद्धा जग सुंदर करून जाता येत!
काही दिवसांपूर्वी माझ्या पिल्लाला मी सूर्यास्ताचे रंग दाखवत होते. खूप उत्स्फूर्त आणि खूप निष्पाप चेहऱ्याने ती लगेच म्हणाली ” कोणीतरी अभ्यास केलाय. कोण करत अभ्यास तिकडे?”
मला क्षणभर उत्तरच सुचलं नाही. इतकी सुंदर reaction मला अपेक्षितच नव्हती. तिच्यासाठी अभ्यास म्हणजे तिचे रंगीत खडू आणि कागदावर रंगपंचमी. इतका छान प्रश्न येईल अस मला वाटलंच नव्हत. इतकं इतकं कौतुक वाटलं कि काय सांगू. वेड्यासारखी ज्याला त्याला सांगत सुटले!
आणि काल..चांदोमामा जरा जास्तच छान दिसत होता. केशरी छटा पसरली होती. मावालानार्या सूर्याचा आरसा जणू. नेहमीप्रमाणे पिल्लूला दाखवला. एकाही क्षणाचा उशीर न लावता म्हणाली ‘त्याला आईने आज कपडे घातलेत..”
कुठे लपवू माझ कौतुक, आश्चर्य, समाधान…म्हणून हे पोस्ट. राहवलं नाही अक्षरशः. तिच्या जगात अशा सुंदर सुंदर गोष्टींची पखरण अशीच होत राहू दे आणि मला पुन्हा पुन्हा असंच वाटत राहू दे.

गंगा

धुराबरोबर विरत जातात
राग लोभ, चिंता क्लेश
राखेबरोबर विखरत राहतात
अस्तित्वाचे भग्न अवशेष

तेहि घेते भरून मडक्यात
जीवनाची आसक्ती
शोधत राहते गंगाजळात
मुक्तीची शाश्वती

ओझे वाहत निर्माल्यांचे
अन अस्थिंची अर्चना
तिचा आत्मा करतो आहे
मुक्तीची प्रार्थना

आजचा प्रवास

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी ९.२० मिनिटे.
स्थळ: दहिसर, माझ्या बिल्डिंग च गेट.
प्रसंग: प्रवासाची सुरुवात, bike वरून.
मनातले विचार: ” हाच फायदा असतो bike असण्याचा. सकाळी निदान अर्धा तास तरी उशिरा निघायला मिळत. bike काय, कशीही निघते फटी फटीतून. वेळ वाचतो प्रवासाचा. हा फायदा दुसर्या कुठल्याही प्रकारे गेलं तरी नाही मिळू शकत.”

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी ९.३५ मिनिटे.
स्थळ: कांदिवली
प्रसंग: traffic jam ची सुरवात
मनातले विचार: ” झाली सुरवात. या ठाकूर विलेज मुळे इतक्या गाड्या आल्यात न कि कितीही fly overs उभारा..अपुरे पडतील.” मग मनातल्या मनात त्या सगळ्या गाड्यांच्या आणि गाडीवाल्यांच्या नावाने बोट मोडून झाली.

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी ९.४५ मिनिटे.
स्थळ: कांदिवली
प्रसंग: traffic jam चा मध्य
मनातले विचार: ” शी काय हे. आज काय आहे नक्की? कोणीतरी मुर्खासारखी गाडी घालून ठेवली असेल मध्ये. किंवा बंद पडली असेल. आपल्यकडे असले खटारे उचलायला टोइंग vehicles सुद्धा नसतात पुरेशी. काढ काढ जरा त्या बाजूने जागा दिसतेय..”

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी ९.५५ मिनिटे.
स्थळ: कांदिवली -मालाड च्या मध्ये
प्रसंग: traffic jam चा मध्य (की सुरवातच ते माहित नाही)
मनातले विचार: ” आज कधी पोचणार काय माहित. देवळात पण जायचय जाता जाता. आज माघी चतुर्थी आहे. काय हे रोजचच झालाय हल्ली.” (मनातल्या मनात चरफड, चिडचिड, कडकड)

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी १०.०५ मिनिटे.
स्थळ: गोरेगाव – आरे सिग्नल.
प्रसंग: traffic jam च
मनातले विचार: ” आपल्यकडे न काहीच system नाहीये कशाला. सगळ्यांना सगळ माहितेय तरी…”

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी १०.०७ मिनिटे.
स्थळ: गोरेगाव – आरे टोल नाका
प्रसंग: traffic jam च
कोणीतरी गाडीवाला दुसर्या कोणाला तरी छान गोंडस शिव्या घालत होता…
मनातले विचार: ” हाहा बघ कसा सगळ्यांचा कडेलोट झालाय.पेटलेत एकेक. ” (त्याही परिस्थित हसू. कितीही सुसंस्कृत असलो तरी ठेवणीतल्या भरजरी शिव्या ऐकल्या कि हसू येतच. आणि त्याहूनही जास्त आनंद तेव्हा होतो जेव्हा त्या शिव्या होंडा किंवा स्कोडा चा सूट आणि टाय घातलेला एखादा आपल्या ground level वर येवून घालतो तेव्हा. best way to connect to the roots ! मादाम क्रुसो च्या एखाद्या मेणाच्या पुतळ्यात आत्मा शिरल्यासारख वाटत. आणि ही ताकद फक्त मुंबईच्या traffic जम मध्ये आहे.)

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी १०.२० मिनिटे.
स्थळ: गोरेगाव – आरे मधलं एक छोटस स्वयंभू गणेश मंदिर
प्रसंग: सहस्त्रावर्तन आणि यज्ञाच्या मंत्रांचा मिश्र आवाज, फुलांचा, धुपाचा सुवास भरून राहिलेला.
मनातले विचार: ” देवा, असाच प्रत्येक प्रसंगी आमच्यात राहा. प्रत्येक वळणावर भेटत राहा” (पुढच्या वळणावर इतक मंगल वातावरण असेल आणि मागच्या एका तासात सगळ्या इंद्रियांनी मिळून भरभरून शोषलेला विषार स्वच्छ करण्याची ताकद त्यात असेल अस खरच वाटल नव्हत)

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी १०.३५ मिनिटे.
स्थळ: मरोळ
प्रसंग: पुन्हा एकदा विषारी हवेत, traffic jam मध्ये
मनातले विचार: “पोचेन तेव्हा पोचेन आता ऑफिसला. पण कोणीतरी थांबवा रे. माणस, गाड्या, constructions … काहीच थांबत नाहीये. वाट लागलीये सगळ्याची. ” (patience संपत आलेले. हतबल निराश उदास वाटत होत.) ” मला हे असलं आयुष्य नकोय…retire होईपर्यंत हे अस life? अर्ध्याहून जास्त रस्त्यावर? उपाय शोधायला हवा. कोणावर राग काढू? कोणाकडे उत्तर मागू? I need an outlet . नाहीतर वेड लागेल”

तारीख : १९ जानेवारी २०१०
वेळ: सकाळी १०.३७ मिनिटे.
स्थळ: मरोळ
प्रसंग: अमितचा patience संपलेला. त्याने एका gap मधून bike पिटाळली. कच्चकन ब्रेक लावला. समोर एक जुनी स्कूटर आडवी आली. अमित bike च्या होर्न मधून भावना व्यक्त करत होता. त्या ओठावर येतानाच वर बघितलं. स्कूटर वर एक बावाजी बसलेले. म्हातारेसे. त्यांनी फक्त डोळे मिटून एक अतिशय शांत आश्वासक smile दिली. अपेक्षा नव्हती. आणि त्याहूनही जर काही जाणवलं असेल तर हे की आमचा राग त्याही परिस्थितीत समजून घेण्याची तयारी होती.” (जादू की झप्पी, आल इज वेल इत्यादी इत्यादी)
मनातले विचार: “देवा, असाच प्रत्येक प्रसंगी या ना त्या रुपात भेटत राहा. आमचा जीवनावरचा विश्वास असाच टिकवत राहा.”

blogs चं शुभ मंगल.

अभिनन्दन, सोनल. दोन्ही ब्लॉग एकरूप केल्याबद्दल, तेही मकर संक्रांतीच्या दिवशी!

 

खर म्हणजे मी blogspot वरून सुरवात केली. तेव्हा जे काही सुचायचं ते त्यावर टाकायचे. योगायोगाने कविता जास्त सुचत गेल्या. म्हणून विचार केला कि तो ब्लॉग फक्त कवितांचा असावा. म्हणून मग wordpress  ब्लॉग सुरु केला, कविता सोडून बाकी वाट्टेल ते लिहिण्यासाठी.

नंतर जाणवलं कि दोन्हीचे काही वाचक सारखे आहेत आणि काही वेगळे. मग जेव्हा एखादी post सगळ्यांना दाखवावीशी वाटायची तेव्हा दोन्हीकडे टाकायला लागले. झाल म्हणजे. पहिले पाढे पंचावन्न.  

म्हणून हा Blog -mixing excercise . आता sonalwaikul .wordpress या ब्लॉगवर सगळ publish करणार. जे सुचेल ते. वाचकांना देखील सोयीच. आणि मला देखील.

Ofcourse blogspot च्या followers साठी माझ्या कविता publish करेनच.

 

छे छे हे परत complicate होतंय.  श्या ssss .  पण कळलं न तुम्हाला आता मला काय म्हणायचय ते?

तिळगुळ घ्या गोड गोड बोला

मकर संक्रांति च्या हार्दिक शुभेच्छा!

तिळगुळ घ्या गोड गोड बोला.

आमचा तिळगुळ सांडू नका

आमच्याशी कधी भांडू नका.

 

आपलच चुकतय!

फुल जेव्हा दवासकट पाकळ्या सगळ्या मिटून घेतं
समजुन जावं,
भुंग्याची ही खोडी नाही, आपलच चुकतय!

ढगामध्ये दाटलेला पाउस जेव्हा न फुटताच आटून जातो
समजुन जावं,
वार्याचा हा दोष नाही, आपलच चुकतय!

पौर्णिमेच आभाळ जेव्हा न तेवताच निवून जातं
समजुन जावं, संध्याछाया निर्दोष आहेत
आपलच चुकतय!

ऐन बहरात गुलमोहोराचा बहर जेव्हा जळून जातो
समजुन जावं, उन्ह बिचारी निमित्त मात्र
आपलच चुकतय!

नेहमी नेहमी किती करायचा आक्रोश, त्रागा, आरडा ओरडा
थकून भागून हतबल होवून मन मनाशी नाळ तोडतं
तेव्हा समजुन जावं…
आपलच चुकतय!

खूण

तुला आवडते प्रत्येक गोष्ट अगदी जागच्या जागी, नीटनेटकी.
मला मात्र आवडतात खुणा कोणीतरी हक्काने येवून गेल्याच्या,
जागोजागी विखुरलेल्या.

ओल्या आरस्पानी फरशीवर पावलं उमटलेली तुला कधीच आवडत नाहीत.
मी मात्र मागोवा घेत जाते पाउलखुणांचा.
या घरात माणसं देखील आली असतील या आशेवर!

तुला नाही सहन होत एकही चुणी त्या कडक इस्त्री केलेल्या कपड्यावरची
मला मात्र बर वाटत ती चुणी बघताना
दिसते त्यात खूण…निदान काहीतरी तुला स्पर्शून गेल्याची.

असा कसा झालास रे तू?
की असाच होतास?
आईच्या पोटात सुद्धा पद्मासन घालून बसलेला!

कधी कळणार तुला,
विस्कटलेल्या प्रत्येक गोष्टीला गंध असतो श्वासाचा,
स्पर्श असतो हाताचा
म्हणूनच आवरलेल घर पसरल्यावर, तू जेव्हा विस्कटतोस
तेव्हा मला खूप आवडतोस.
मला पटते खूण मी माणसावरच प्रेम केल्याची.

मंत्र

अळवाच्या पानावर पाणी रहात नाही.
अळवाच पान ओलं होत नाही याचा अर्थ ते हळवं नसतं असा नाही.
पण प्रत्येक थेंबाला त्याचं स्वतंत्र अस्तित्व जपू देण्याची परिपक्वता त्याच्यात असते.
स्वैर ओघळणार्या थेंबांना ते थांबवत नाही आणि त्याच्यावर थांबून राहणार्यांना झटकतही नाही.
आटापिटा करून काहीही थांबवता किंवा लांबवता येत नाही हे त्याला माणसापेक्षा जास्त चांगलं कळत.

assignments

मुलांनो

आजचा आपला विषय आहे ‘assignments ‘. हो तीच ती. तुम्हाला दर आठवड्याला अभ्यासा सारख्या फ़ालतू कामातून थोडा विरंगुळा मिळवून देणारी.

याला तुम्ही ‘प्रोजेक्ट’ सुद्धा म्हणु शकता. पण म्हणु नका. कारण मग त्या नावातली उपजत गम्मत आणि ‘सोय’ दोन्ही निघून जाईल. ‘assignment ‘ या नावातच ‘assign ‘ आहे.

म्हणजे सरांनी तुम्हाला ‘assign’ केली की तुम्ही तुमच्या आईला, बाबांना, किंवा तुम्हाला योग्य वाटेल अशा कोणत्याही व्यक्तीला ती assign करायची. कधी कधी अक्ख्या ग्रुप ला सुद्धा करू शकता.

पण ‘आई’ हीच ग्रुप लीडर असली पाहिजे हे विसरु नका. याला पुढील कारणे आहेत:

१. ownership : मुलाचं प्रत्येक प्रोजेक्ट आई स्वतःच समजुन करते. मुलाला त्या विषयाशी काही देण घेण असो अथवा नसों!

२. competitive spirit : आपल (म्हणजे मुलाच, पण एकदा ownership आली की…) प्रोजेक्ट दुसर्या मुलांच्या आयांपेक्षा जास्त चांगल झालेच पाहिजे ह्या जिद्दीने त्या काम करतात.

३. people management : प्रसंगी अक्ख्या घराला तय या noble cause मधे सामिल करून घेवू शकतात. (म्हणजे वेठीस धरु शकतात).

…..जोक्स अपार्ट! पण आजुबाजुच्या प्रत्येक शाळेत आज सर्वांगीण प्रगतीच जे खूळ संचारलाय त्यात ‘सब घोडे बारा टके’ हा न्याय चालू आहे. वेगवेगळ्या विषयांवरची मुलांच्या वयाला आणि कुवतीला न झेपणारी प्रोजेक्ट्स दर आठवड्याला माथी मारली जाताहेत. हे विषय पुरते समजलेले नसताना त्या आधीच प्रोजेक्ट्स ची धोंड गळ्यात पडते. अगदी इयत्ता पहिली पासून. ज्या मुलाची basic skills अजून विकसित व्हायची आहेत त्याला अशी प्रोजेक्ट्स देणे म्हणजे त्याच्यावर अन्याय आहेच. पण या अतिरेकामुळे त्याचा विषयातला रस कमी होण्याचच प्रमाण अधिक आहे. यात कुठल्या बोर्ड ची शाळा हे हल्ली महत्वाच राहिलेलं नाही. ‘अनुकरण’ एव्हढी एकच गोष्ट करत वेगवेगळ्या शाळा compete करतायत. ही प्रोजेक्ट्स मुलांपेक्षा पालकांसाठीच असावीत. किंवा तसं गृहीत असावं. अशा वेळी पालकांची अवस्था केविलवाणी होते. त्यातूनही सुशिक्षित, बदलत्या ‘technology ‘ शी संपर्क राखून असणार्या पालकांना काही गोष्टी सहज शक्य होतात. पण आज जो तो उठ सुठ मुलांना ICSC / CBSC / IB school मध्ये घालू पाहतोय. स्वतःच्या बुद्धीची कुवत आहे किंवा नाही हे न बघताच. अभ्यासक्रम काळाच्या पुढे धावतोय. त्यात भाषा हे महत्वाच माध्यम परकीय. त्यामुळे मूळ विषय समजताना मुलांची आणि पालकांची दोघांचीही दमछाक होतेय. त्यात वरून ही प्रोजेक्ट्स. कुठलाही विचार न करता आखलेली.

उ.दा. पहिलीतल्या मुलांना वेगवेगळ्या बियांचे नमुने गोळा करून त्यांची माहिती मिळवून तक्ता तयार करायला सांगणे. (इंग्रजीतून हे गृहीत)

बिया गोळा आम्हीही करत होतो. गुंजेच्या, बित्तीच्या. खेळता खेळता सहज शिक्षण खूप छान आणि तेही नकळत होत होत. पण याला जेव्हा ‘बाजारी’ स्वरूप येत तेव्हा मन अस्वस्थ होत.

मुलांना बिया गोळा करून आणायला सांगण त्याची माहिती त्याच्या पालकांनी त्याला करून देण इतपत ठीक. पण ती ‘सादर’ करायची. म्हणजे ‘packaging ‘ आलं. मग सगळ लक्ष माहिती सोडून सादारीकरणाकडे. आपला तक्ता सगळ्यात छान कसा दिसेल?

‘हा ठीक आहे. २-३ ओळीची माहिती पुरे झाली. इंटरनेटवर मिळेल’. बस द्यान हा विषय इथेच संपला.

पण आता ती मांडायची कशी? decoration कस करायचं? ह्यावर सगळा focus shift होतो.

यात मुलांची गुंतवणूक किती? कापणे चिकटवणे हे आधीच या इतक्या लहान मुलांना व्यवस्थित येत नसतं. आणि करायची उत्सुकता असेल तरी ‘नको रे, तो तक्ता खराब होईल..तुला नाही जमणार. ताई करेल नीट’ अस खच्चीकरण जास्त. म्हणजे माहिती काढायची बाबांनी, इंटरनेट वरून. बिया गोळा करणार आई. तक्ता सजवणार पुन्हा इतर कोणीतरी.

मुलांना त्यांच्या कुवतीप्रमाणे करता येईल अशी छोटी projects नकोत का? सगळ्यात उत्तम म्हणजे ती शाळेत शिक्षकांसमोर त्यांनी करावीत. त्यावर चर्चा (गप्पा..) आणि देवाण घेवाण व्हावी. चुरचुरीत गोष्टींची सजावट असावी. त्यातून मुलांना त्यांच्याही नकळत शिकता येईल. ह्या प्रोजेक्ट्सना मार्क नकोत कि grades नकोत. हवा तो मुलांचा सहभाग. (पालकांचा हवाच पण फक्त पालकांचा नको). आणि साहित्य गोळा करण्यापेक्षा द्यान गोळा करण्यावर भर.

उत्स्फूर्त

कॉलेज मधे असताना लिहिलेल्या काही चारोळ्या / सातोळ्या डायरीत सापडल्या। इथे पोस्ट करतेय। कागद अगदी फाटत आलाय।

१
अरे प्रवास प्रवास
जसा विरार चा पास
आधी गर्दीताले धक्के
तेव्हा मिळे उतरायास

२
माझी नाव बुडणारच होती
तरीही मी खवळलेल्या समुद्रात शिरत होते
मला बुडण्याची भीती नव्हती
मी स्वतः एक वादळ होवून फिरत होते।

३
आयुष्यात प्रेम येता येता राहून गेल
ओघळणार्या आसवातून नाही
खळखळणार्या हसण्यातून वाहून गेल।

४
आम्ही एकत्र हसत होतो
एकमेकावर रुसत होतो
एकमेकात फसत होतो
कळलच नाही तो कधी बाहेर पडला ते…
तो देखील फसला होता,
पण बहुदा त्याच गुंतायचं राहून गेलं।