दोन मनांच्या मधले अंतर
आहे केवळ टोचत राहणे
कसे कळावे खुळ्या मनाला
निवडुंगाचे बहरून येणे

भास जगाचे खासच फसवे
त्यात जडावे दुर्धर रुसवे..
ओठांवरचे शब्द गरिबडे
श्वासागणती खडतर होणे

आठवणींचे गुलाब हळवे
नको उशाशी काटे जपणे
निर्माल्याचे प्राक्तन घेउनी
जन्मा यावे आपले जगणे

त्याच किना-यावर त्याच लहरींना
आज वाह्तोय हे अर्घ्य न गवसलेल्या मोत्याचं
श्रद्धा म्हणून नाही,
वेचणा-याच्या प्राक्तनाची लाचारी
आणि खेचणा-याच्या नशिबाची मुजोरी
संपवण्याचा एक प्रयत्न म्हणून.

पण रोज सकाळी मला दिसते माझी बाग फुललेली!

तशाच भेटल्या madam . संबंध खरा तर मोजक्या मिटींग्स पुरता. कधी एकदा प्रोजेक्ट संपतंय अशा मनस्थितीत आम्ही. पुढे जाऊन भेटू न भेटू. भेटलो तरी ठीक, नाही तरी ठीक. त्यामुळे बाय म्हणत तसं सोपं. अशा या शेवटच्या दिवशी काम संपवून शिळोप्याच्या गप्पा मारता मारता जे जे काही उलगडत गेलं ते फक्त प्रेरणा देणार नव्हत. एकेका चेह-यामागे एकेक मोठा ग्रंथ असतो (face -book ?) , एकेका ह्रिदयाच्या तळाशी एकेक समुद्र असतो हे दाखवणार होत.
जे आयुष्य मी सहज ९० टक्क्यात गणलं होत ते उरलेल्या १० टक्क्यातल होत. cancer ग्रस्त. सर्वसामान्य वाटणा-या अशा या व्यक्तीने किती पदर उलगडून दाखवले म्हणून सांगू? वयाच्या चाळीशीत, केमो च्या दुस-या दिवसापासून MBA च्या प्रोजेक्ट मध्ये झोकून देण असो, डोक्याला रुमाल बांधून बँकेच्या promotion च्या परीक्षेला जाणं असो, सगळाच धक्के देणार.
अशी चिवट माणसं पहिली नव्हती असं नाही. आजाराशी झुंज देणारी पाहिली होती, त्यातून बरी होत आयुष्य पूर्ववत जगणारी पाहिली होती. आणि त्या अहंकारात आजारी दिवसांच्या सुरस गोष्टी सांगणारी सुद्धा पाहिली होती. पण हे वेगळ होत. या आजाराने या व्यक्तीचा जगण्याचा दृष्टीकोन पूर्ण बदलला होता. उरलेल्या आयुष्यात आजार उलटण्याची भीती नव्हती. इतर patients ना उभारी देण्याचा आटापिटा होता.
मीच का ? या प्रश्नच उत्तर त्यांनी शोधलं होत. “मीच कारण आजवर मी आयुष्य एकतर गृहीत धरल किंवा रडत आणि तक्रारी करण्यात वाया घालवलं म्हणून मी.”
“जगणार असेन तर या race मध्ये धावायचं मला” हि clarity होती.
पूर्वीच्या सगळ्या धिक्कारलेल्या, विस्कटलेल्या, फिस्कटलेल्या गोष्टी, माणस, भेद फक्त ‘आपल्याहून वेगळे’ (वेगळे, वाईट नाही) म्हणून पाहील्या लागल्यावर येणारी विशालता spiritual वाटायला लागली. हेही कदाचित फार वेगळ नसेल, वाचलं होत, पाहिलं होत, ऐकल होत. पण पुन्हा तेच. फार सहजपणे मी ते आयुष्य ९० टक्क्यात मोजलं होत. काहीही आधार नव्हता त्याला. फक्त perception . त्या क्षणी जाणवलं कि त्या मला वाटल्या त्याहून फार वेगळ्या आहेत. आणि अशी कितीतरी असतील वेगळी. आपण ९० टक्क्याच लेबल डकवलेली.
साधी सरळ सोपी आणि तरी असामान्य.
प्रत्येक ओळख facebook वर जतन करणारे, जोखणारे आपण. ब-याचदा त्या बुक च एकही पान न उलगडता like -unlike आणि comment करणारे.
अशा सगळ्या ९० टक्के वाल्यांचं एखाद mindbook मिळेल?

त्या सगळ्या सगळ्या सावल्यांमध्ये माझी सुद्धा सावली दिसते
माझ्यातून फाकलेल्या धगधगणा-या, पोळलेल्या, किरणांसकट
तेव्हा समजते निरर्थक धडपड,
किरणांची नव्हे तर सूर्याची
स्वतःपासून सुटण्याची!

आणि एक होता पोपट, एक साळुंकी सुद्धा. दिवसभर त्याची पोपटपंची आणि तीच कर्णकर्कश किंचाळण. त्या पलीकडे पोचाव अशी इच्चा नाही आणि खंतही नाही. पिंजा-यात नसून पिंजा-यातच जगणारे काहीसे.

मग एक कबुतर का नसाव? तेही होत. उबेजलेल्या वळचणीला बसून दिवसभर घुमायच, आणि घोग-या आवाजात कसलीशी भुणभुण करत रहायची.

कोणाला दिसत नसली तरी जिच्या नजरेतून कोणीही सुटत नसे अशी एक घार सुद्धा होती; उंच आभाळात. पण त्याचा उपयोग एक तर स्वतः च्या पिल्लांपुरता किंवा एखाद सावज हेरायला. बाकी तिच्या सगळ दिसण्याशी तिच्या पलीकडल्या जाणिवांचा काहीच संबध नाही.

तिथेच तळ्याच्या कडेला एक बगळा कसा दिसला नाही तुम्हाला! त्याचाही नेहमीचाच उद्योग; संन्याशाचा आव आणून ताव मारायचा.

आणि एक घुबड सुद्धा होत. अंधा-या ढोलीत डोळे बंद करून बसलेल. सगळ्यांपेक्षा वेगळ. कुरूप, अशुभ हि सगळी ठेवलेली नाव कोळून प्यायलेल. सगळ्यांच सगळ शांतपणे शोषून घ्यायचं. चेह-यावर त्याचा कुठली पुरावा दिसत नाही. फक्त दिसत नाही कि तो मुळातच असत नाही? स्थितप्रज्ञ कि काय ते. डोळ्यात काही उमटण्याचा प्रश्नच नाही. ते आत आत पाहण्यात व्यग्र. अंतर्मुख.
आणि रात्री मात्र सगळे गाढ झोपी गेल्यावर कोणालाही न दिसणार बराच काही पाहायचं.

आपण सगळेच थोडे थोडे पक्षी असतो. आपापल्या आकाशात उडणारे, आपापल्या घरट्यात राहणारे, आपल्या आपल्या पिल्लांना दाणा भरवणारे. कोणी कधी कोण व्ह्यायचं हा ज्याचा त्याचा प्रश्न.

पण सगळ्यांनी थोड थोड घुबड नक्की व्हावं. नाही?

आणि वातावरणात भरून राहिलेले स्वर
डोळ्यातलं मृगजळ लपवता लपवता ओठातून निसटलेले…

आपण म्हणतो दिवसभरात काहीच नाही झाल सरळ
त्याला मात्र पडत राहते अशाच अनवट क्षणांची भुरळ
आपण त्याला बसवत राहतो वेळापत्रकाच्या चौकटीत
त्याला मात्र नसत अडकायचं रोजच्या घोटीव कटकटीत

धावत राहतो आपण त्याच्या मागे,
हातात ताट आणि बोटात घास घेवून, कातावत
तो मात्र पळतो अंगणात
अर्ध्या चड्डीत, बरबटलेल्या तोंडाने
खट्याळ हसत , वेडावत

त्याला असत भिडायचं आभाळाच्या गाण्याला
आपल्या मुठीत भरायचं चांदोबाच्या नाण्याला
डोळ्या पुढचं धुक आपल्या सरतच नाही
निरागस आर्जव त्याचं दिसतच नाही

झपाटलेल्या क्षणांनी विणलेला दिवस
दिवसभर उनाडून शिणलेला दिवस
हवेसारख्या भासणा-या वेढलेल्या धुरात
किरणांचे श्वास मात्र सतारीच्या तारांत

काही दिवसच असे असतात, सुरात.

वो ख़त के पुरजे उड़ा रहा था, हवाओ का रुख दिखा रहा था..
वो उम्र कम कर रहा था मेरी, मै साल अपने बढ़ा रहा था
*******

मेरी जिंदगी किसी और की, मेरे नाम का कोई और है
मेरा अक्स है सरे आईना, बस आईना कोई और है
*******

किसको आती है मसीहाई किसे आवाज दू?
दूरतक फैली है तनहाई किसे आवाज दू?
*******

लोग जालिम है हर एक बात का ताना देंगे, बातो बातोमे मेरा जिक्र भी ले आयेंगे
उनकी बातोका जरासा भी असर मत लेना, वरना चहरे के तासुर से समझ जायेंगे
चाहे कुछ भी हो मुलाकात न करना उनसे
मेरे बारेमे कोई बात न करना उनसे…बात निकलेगी तो फिर दूर तलक जाएगी
*******
शेहेद जिने का मिला करता ही थोडा थोडा, जाने वालो के लिये दिल नाही थोडा करते…
*******

आग का क्या है पल दो पल में लगती है, बुझते बुझते एक जमाना लगता है
*******

किती किती आणि काय काय आठवायचं? एकेका ओळीवर जीव ओवाळून टाकण्याच्या दिवसात जो आवाज हे सगळ थेट हृदयापर्यंत पोचवत होता तो आता नाही..
दिसणा-या शब्दांना न दिसणारा आत्मा देणारा आवाज आता नाही.
कधी नुसताच शांत बसलेल असताना, कधी कामाच्या गडबडीत दहा गोष्टींची यादी काढताना, कधी सिग्नलवर गाडी थांबलेली असताना खिडकी बाहेरच्या कोलाहलाला बाहेरच थोपवताना
कधी पोळ्या लाटताना, कधी अनुष्काला थोपटत निजवताना, कधी ऑफिस मध्ये मान मोडेपर्यंत काम करत नाईट मारताना, कधी रस्त्यावरची एखादी चांगली मुलगी नवा-याला किंवा मित्राला दाखवताना, कधी पेपर मधली हृदय पिळवटून टाकणारी बातमी वाचताना…
बरेच क्षण आयुष्यातले फक्त आपण एकटेच जगात असतो, आपल्य्पुरते, फक्त आपण. जगाला दिसत असतो आपण मोठ्ठ्या घोळक्यात किंवा भारी गडबडीत. पण त्याच वेळी आपल्या आत आपण एक वेगळाच क्षण जगत असतो, त्याचं आणि आपलं अस काहीतरी private असत.त्यातली खुमारी फक्त आपली असते.
अशा सगळ्या सगळ्या क्षणांमध्ये साथ दिलेल्या अवचित तरळून गेलेल्या मनात घुमत राहिलेल्या या ओळी. कोणत्याही निमित्ताशिवाय कधीही माझ्या भेटीला येवून तो क्षण फक्त माझा करून जाणा-या.

असे असंख्य क्षण माझ्या नावावर करण्यासाठी मी तुमची खूप खूप ऋणी आहे.